دوره و شماره: دوره 6، شماره 4 - شماره پیاپی 24، زمستان 1400 
معماری و شهرسازی

ارائه الگوی آینده‌نگاری به منظور تدوین چشم‌انداز شهر اصفهان

صفحه 1-9

محبوبه خلفی، ناصر براتی

چکیده امروزه با افزایش جمعیت شهرنشین، شهری با شرایط مطلوب که بتواند در تمامی ابعاد پایدار بماند، مورد توجه است. افزایش پیچیدگی عناصر متعدد در شهرها، ارزیابی آینده‌بلندمدت را مشکل کرده است. بنابراین، نیاز به ابزاری که علاوه بر ظرفیت‌سازی، جامعه و تصمیم‌گیران را در برابر مسائل آماده کند و به مطلوب‌ترین منفعت اجتماعی منتهی شود، حس می‌شود. آینده‌نگاری با خلق چشم‌انداز بلندمدت، منجر به تولید چشم‌انداز(هایی) می‌شود که سطح انتظارات شهروندان را با مشارکت آنها برآورده می‌کند. این فرآیند راه‌حلی برای ترسیم تصویری برای آینده‌ شهرها (به ویژه شهرهای استراتژیک) است که ضمن ارائه راهکار در برابر چالش‌های امروز، مدیران را در رسیدن به شهری پایدار برای آینده هدایت می‌کند. شهر اصفهان با شهرت جهانی، دچار تغییرات جمعیتی، قدرتی و قومیتی بسیاری بوده است و امروز نیز با مسائلی مثل آلودگی ، خشک شدن زاینده رود و فرونشست زمین، بیماری کرونا روبه رو است که با وجود سابقه‌ی 25 ساله در برنامه‌ریزی های سنتی شهری، نتوانسته است در برابر چالش‌ها آماده باشد. به همین منظور در این پژوهش الگوی آینده‌نگاری این شهر به منظور تدوین چشم‌انداز مورد سوال است. برای اینکار، ابتدا با استفاده از روش فراترکیب و بررسی 58 مقاله معتبر ضمن استخراج مضامین مرتبط برای ساخت چشم‌انداز با رویکرد آینده‌نگاری، با پیمایش و بهره‌گیری از نظر 26 نفر خبره در زمینه آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی شهری، مولفه‌های چارچوب آینده‌نگاری به منظور ساخت چشم‌انداز استخراج شدند. در این پژوهش یافته‌ها نشان می‌دهد که استخراج سوالات راهبردی، مدیریت ذینفعان ، سناریو سازی از مولفه‌های مهم چشم‌انداز در شهر اصفهان هستند.

معماری و شهرسازی

برنامه ریزی راهبردی ناحیه یک منطقه 22 تهران مبتنی بر شاخص‌های شهر دوستدار سالمند

صفحه 10-17

فرناز ادیبان، ملیحه باباخانی

چکیده با توجه به اینکه روند جمعیت دنیا به سوی پیری می باشد و از آن جایی که یکی از مهم ترین مراحل زندگی پیری و سالمندی است ، لذا باید نیاز های سالمندان در دو بعد جسمی و روحی در نظر گرفته شود. شهر دوستدار سالمند رویکردی است که هدف اصلی آن تامین نیاز های سالمندان در فضاهای شهری در دو بعد جسمی و روحی می باشد و از آنجایی که شهردوستدار سالمند در چهارچوب عدالت اجتماعی در شهر قراردارد که هدف اصلی آن مهیا کردن شرایط لازم برای بهبود کیفیت زندگی سالمندان میباشد لذا کیفیت زندگی سالمندان گام مهمی در راستای تحقق عدالت اجتماعی درشهر به شمار می آید. اهدف اصلی این پژوهش تبیین برخی از مولفه های ارتقاء کیفیت زندگی شهری با مقوله شهر دوستدار سالمند است و بالا بردن میزان کیفیت زندگی شهری با اقدامات متناسب با نیاز هایی که از طریق شناسایی آن ها برای سالمندان می باشد است. با توجه به مطالعات کتابخانه ای، بررسی مقالا،ت کتب مختلف مرتبط با موضوع تعاریف مورد نظر و مصاحبه با سالمندان ساکن در این ناحیه و با حضور و برداشت میدانی در محلات مختلف ناحیه یک منطقه 22 شناخت صورت گرفته است و در نهایت با تحلیل امکانات و محدویت های ناحیه مطالعاتی به ارائه اهداف ،سیاست و راهبرد ها پرداخته شده است. با توجه به مطالعات صورت گرفته برخی از نیاز های سالمندان از جمله (مراکز درمانی، برنامه های تفریحی، ایمنی و امنیت سالمندان) در ناحیه یک منطقه 22 در نظر گرفته نشده است که به منظور افزایش کیفیت زندگیشان با توجه به محدودیت‌های هر محله پیشنهاداتی ارائه گردیده است.

معماری و شهرسازی

مروری بر تجارب برندسازی شهری به عنوان ابزار توسعه اقتصادی

صفحه 18-26

زینب عادلی، الهه احمدبیگی، مهشاد شریفی‌راد

چکیده چکیده
یکی از مفاهیمی که امروزه در برنامه ریزی و مدیریت شهرها به کار گرفته می شود، مفهوم برندسازی شهری است. برند یک شهر، به نوعی دارایی یک شهر و ابزاری به منظور تمایز و افزایش اعتبار یک شهر در مقایسه با سایر کشورها می باشد. در این راستا ، پژوهش پیش رو سعی دارد تا به تبیین مفهوم برندسازی شهری و مرور برخی تجربیات داخلی و خارجی در زمینه برندسازی شهری گامی در جهت روشن‌تر شدن ابعاد این مفهوم و کاربردهای آن بر‌دارد. هدف این پژوهش مروری بر تجارب برندسازی شهری به عنوان ابزار توسعه اقتصادی جهت پیشبرد تحقیقات آتی در زمینه برندسازی شهری می باشد. در این پژوهش از روش فراتحلیل استفاده شده‌است. براساس نتایج این پژوهش، مفهوم برندسازی شهری مفهومی میان‌رشته‌ای است. در این مقاله کوشش شد تا با بررسی ادبیات نظری در مورد برند سازی شهری و مرور مقالات منتشر شده در مجلات علمی داخلی و خارجی، شاخص های موثر بر برند شهری و روش های ارزیابی و سنجش برند شهری بازگو شد. توسعه شهری با رقابت پذیری شهری رابطه مستقیم دارد. در ارزیابی و سنجش برند سازی شهری، ابعاد زمینه ای و شاخص های متفاوتی مطرح شده‌است. به طور کلی، شاخص های برند شهری شش مورد حضور، مکان، پتانسیل، مردم، تحرک و زیر ساخت ها را شامل می‌شوند. مقیاس بررسی برند شهری و ابعاد آن در پژوهش های داخلی و خارجی، تاکید بر مقیاس شهر و با توجه به هویت موجود در آن و پتانسیل های بالقوه و بالفعل شهر است. زمینه گرایی در شهرها باعث تمرکز بیشتر روی هویت شهری می‌شود. ابعاد زمینه گرایی هویتی جهت ارتقا رقابت پذیری شهری، به 10 بعد تقسیم شده است که از بعد زمینه ای اجتماعی تا بعد صنعتی و فناورانه را شامل می‌شود.

معماری و شهرسازی

چالش‌های اجرایی در تحقق برنامه‌ریزی ملی و منطقه‌ای در ایران

صفحه 27-31

رحیم هاشم‌پور

چکیده ایران از اولین کشورهای خاور میان در برنامه ریزی ملی و منطقه ای بشمار می رود. قریب به یک قرن سابقه برنامه ریزی در ایران را نمی توان نادیده گرفت. لذا اگر در تحقق آنها به مشکلی مواجه می شویم، شاید بدلی همین زود هنگام بودن و عدم آمادگی لازم برای توسعه همراه با برنامه ریزی مدون و جامع باشد. طی مطالعات بدست آوده برنامه های تدوین شده چه قبل و چه بعد از انقلاب از ویژه گیهای بسیار زیادی برخوردار بوده ند ولی متاسفانه بدلایلی همچون عدم اتفاق نظر بین سیاست مداران و مدیران سازمانی و یا عدم اعتقاد به توسعه مبتنی بر برنامه ریزی ویا اتفاقات غیر منتظره مثل جنگ، مانع تحقق برنامه های تدوین شده می باشد. لذا تحقق برنامه های توسعه ایی باید همراه با ابزارهای خود مثل: تیم کاری معتقد و متعهد، بودجه مالی و پیوسته، داشتن یک برنامه مدیریت ریسک در کنار برنامه تدوین شده باشد تا بتواند در زمان تعین شده محقق گردد.

معماری و شهرسازی

برنامه‌ریزی راهبردی محلات شهری، نمونه موردی: محله آبشار شهر تهران

صفحه 32-39

زینب عادلی، حامد محمدی بیرق، مینو باغبانی

چکیده پس از بـروز مشکلات و ناهماهنگـی و همچنیـن عـدم دسـتیابی بـه اهـداف مـورد نظر در سیاسـت هـای مداخله در شـهرها بـه طـور کامـل در پی برنامه ریزی جامع شهرها، در برنامه ریزی راهبـردی بر پایـه مقایس محلی، مشـارکت مردمـی و نگاه چند بخشـی مورد توجه قرار گرفت. تحقق دیدگاه نگاه پایین به بالا در برنامه ریزی، ضرورت شروع برنامه ریزی از مقیاس محله را ضروری می نماید. در این مقاله در راستای حل مشکلات و پیچیدگی های محله آبشار، برنامه ریزی راهبردی این محله تدوین شده است. این پژوهش در زمره پژوهش های کاربردی و براساس روش توصیفی – تحلیلی است. جهت گرداوری اطلاعات از اسناد کتابخانه ای و فرادست، مشاهده و برداشت مستقیم، برگزاری جلسات به صورت بحث گروهی متمرکز، مصاحبه با ساکنین و مسئولین شهرداری منطقه 12 استفاده شده است. سنجش وضعیت محله با استفاده از تکنیک سوات صورت گرفته است. فرایند کار بدین صورت است که پس از بررسی و شناخت کلی محله در عرصه های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی بر مبنای شاخص های تعریف شده، با بهره گیری از مصاحبه های فردی و بحث های گروهی متمرکز، ضعف ها، قوت، فرصت ها و تهدیدهای محله شناسایی شد. همچنین لیست دارایی ها و سرمایه ها محله ی استخراج گردید. با اولویت بندی مسائل و مشکلات این محله، بر مبنای این جدول و نتایج به دست آمده از جسات بحث متمرکز و مصاحبه ها، چشم انداز محله تعریف گردید. برای تحقق این چشم انداز، اهداف، سیاست ها، راهبردها و در انتها برنامه اقدام تعریف شد.

معماری و شهرسازی

نگاه آمایشی به راهبرد توسعه‌ی جزایرجنوبی، نمونه موردی: جزیره هنگام

صفحه 40-51

محمد شفیعی، رضا سامه

چکیده عوامل و عناصر جغرافیایی و به طور خاص مناطق جغرافیایی، در رویدادها و فرآیندهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی نقش دارند. یکی از این مناطق جغرافیایی منطقه‌ی خاورمیانه است که نقش بی بدیلی را در رویدادهای جهان ایفا میکند. ایران به عنوان مهمترین کشور حوزه خلیج فارس و به عنوان یکی از بازیگران اصلی و کلیدی در وقایع مهم انرژی منطقه‌ای شناخته میشود. بنابراین میتوان چنین استدلال نمود که ایران علاوه بر اعتبار ژئوپلیتیکی، دارای ارزش و قابلیتهای منحصر به فردی در زمینه ژئواکونومی نیز میباشد. از سویی دیگر ایران با توجه به موقعیت ترانزیتی خود که ناشی از برتری‌های ژئوپلیتکی، یعنی قرارگیری در چهار راه بین المللی میباشد، حائز اهمیت است. این چهارراه آفریقا را به آسیا و آسیا را به اروپا متصل می کند. قابلیت عمده ی خلیج فارس مجموعه ی جزایر آن است که نقشی چندوجهی به آن بخشیده است. مقاله حاضر اهمیت منطقه ای خلیج فارس و جزایر ایرانی را مورد مطالعه قرار داده، در این راستا ابتدا ویژگیهای منطقه‌ای و جغرافیایی آنان را بررسی کرده و سپس به ویژگیهای منطقه‌ای و فرهنگی آنان پرداخته، در ادامه با تمرکز بر جزیره هنگام ویژگیهای طبیعی و اجتماعی جاری آن آورده شده است و در نهایت با توجه به قابلیتهای سرزمینی و استعدادهای ژئوپولتیک و جغرافیایی آن زمینه‌های توسعه و توانمندیهای جزیره در این مسیر بیان شده است.